Hızırşah

Datça yarımadasının iç kesimindeki Hızırşah köyü ve oradaki cami, adlarını 15. yüzyılda yaşamış bu şahsiyetten alır. Hicrî 853 — miladî 1449/50 — yılında ölmüş, mezarı köydeki külliyenin içine yapılmıştır. Aş evi, hamam, konukevi ve hayvan barınağından oluşan külliye, Menteşeoğulları döneminde yarımadaya yerleşen dervişlerin kurduğu zaviye düzenini yansıtır. Kimliği konusunda iki ayrı görüş vardır: yerel tarih anlatısı onu Mısır'da uzun yıllar tahsil görmüş bir din bilgini olarak anar; sanat tarihçisi Prof. Dr. Remzi Duran ise Menteşe Bey'in torunu, Orhan Bey'in oğlu bir Menteşeoğlu beyi olduğunu yazar. İki görüş de onu aynı noktada birleştirir: yarımadaya yerleşmeyi seçmiş ve arkasında bir yerleşim bırakmış bir kurucudur.

Yarımadada bir insanın adının altı yüzyıl boyunca gündelik dilde yaşamaya devam ettiği tek örnektir: yol tabelası, köy, cami ve kültür evi hep aynı adı taşır. Kare planlı, sekizgen kasnaklı tek kubbesiyle cami, Beylikler dönemi mimarisinin yarımadadaki ender örneklerindendir; 2013'te Vakıflar tarafından restore edilerek yeniden ibadete açıldı. Kimliğinin bugün hâlâ tartışılıyor olması — bey mi, âlim mi — yarımadanın yazılı tarihinin ne kadar ince olduğunu, köy hafızasının bu boşluğu nasıl doldurduğunu gösterir.